Doğum Kontrol Yöntemleri

0
95

Doğum kontrol yöntemlerini kullanma kararı pek çok birey için özel ve hassas bir konudur, felsefi ve dini yönleri olabilir. Bir klinisyenin böyle bir konuya yaklaşımı hassas, empati yapan, olgun ve yargılamayan bir şekilde olmalıdır.

Doğum kontrol yöntemleri dünya genelinde duyuruluyor olsa dahi Amerika’daki verilere göre hamileliklerin %49,2 beklenmemektedir. Bu hazırlıksız gebeliklerin yarısı hamileliği bitirmeye yönelik karar alır %10 u ise ani düşük yaşamaktadır. Beklenmeyen ve hazırlıksız gebeliklerin aileler ve kişiler için pek çok sosyal ve ekonomik yönleri vardır. Beklenmeyen gebeliklerin %40 ı doğum kontrol yöntemlerini kullanmamıştır. Geriye kalan rakam doğum kontrol yöntemlerini doğru kullanma ve uygulamada eksikler olduğunu göstermektedir.

Çiftler için kontrol yöntemi kullanmanın pek çok sebebi olabilir. Aile planlaması için, hamilelikte annenin sahip olduğu bir hastalıktan ötürü hastalıklı doğacak bebeğe engel olmak için, anne sağlığı için uygulanabilir. Tüm kararlar için klinisyen hamilelik veya korunma yönteminin kişiye oluşturabilecek faydalarını ve risklerini tarafsız bir şekilde belirtmelidir.

Yöntemler:  Bariyer yöntemleri, hormonal yöntemler, acil gebelik kontrolu, rahim içi metodlar, kısırlaştıma gibi başlıklar altında incelenebilir. Ayrıca kültürel, bilimsel olarak koruma yöntemi olarak kullanılmayan, önerilmeyen; geri çekilme, cinsel birleşme sonrası vajinal duş, laktasyonel amenore metodu gibi metodlar da vardır.

Kültürel Metodlar:

Geri Çekilme:

Erkek spermlerini bırakmadan önce penisin kadın rahminden çıkarılmasıdır. Erkeğin kontrolünde olan bir yöntem olduğu için doğum kontrol yöntemi olarak kullanılamaz, orgazm öncesi boşalan erkekler olabileceği için spermin kadın vücuduna geçip geçmediği anlaşılamayabilir, ayrıca vajina çevresine yakın spermler kadın rahmine girebilir.

Genital Duş: Boşalmadan sonra sperm rahimde 90 saniye kalabilir ve sirke, su gibi yöntemlerle kadın rahminin yıkanması bir doğum kontrol yöntemi değildir. Ayrıca kadın rahim florasını da bozmaktadır.

Laktasyon Amenoresi: Emziren anneler için kullanabilen bir yöntemdir. Doğumdan sonra hemen etkili olması, cinsel ilişkiyi etkilememesi, ücretsiz olması, anne ve bebek sağlığına yararları, post-partum kanamayı azaltması, emzirmeyi desteklemesi ve yan etkisinin olmaması gibi avantajları vardır.  Etkili olduğu sürenin 6 ayla sınırlı olması, uygulamada özellikle çalışan anneler için zorlukları, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyuculuğunun olmaması, anne sütü ile HIV ve hepatit geçebilmesi gibi dezavantajları da mevcuttur.

Bariyer Metodları


Spermin rahim içine girişini engellemeyi amaçlar, hormonal metod kullanamayan kadınlar için bir opsiyondur.

1.Erkek Kondomları: İnce bir kılıftır ve penisi sarar, spermin kadın rahmine girişini engeller. Lateks veya poliüretenden yapılmışlardır, naturel formları kuzu bağırsak derisinden yapılmadır. Lateks veya poliüreten maddelerinden yapılanların cinsel yolla bulaşan enfeksiyon(CYBE, CYBH) bulaştırma riskini düşürür. Kuzu bağırsak derisinden yapılan CYBE geçişini engellemez. Bu ürünler tek kullanımlıktır.

2.Kadın Kondomları: İnce, esneyen plastik poşlardır. Cinsel birleşme öncesi kadının rahminin içine yerleştirilir, spermin girişini engeller. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riskini azaltır. Tek kullanımlıktır.

3.Diyafram: Yüzeysel, esnek bir kase formludur. Lateksten üretilir, cinsel birleşme öncesi kadının rahmine yerleştirilir. Sperm girişini engeller. Sperm öldüren kremler veya jeller diyaframla beraber kullanılabilir. Cinsel birleşmeden sonra 6-8 saat daha kadın rahminde durmalıdır, bu sayede doğum kontrolünü sağlar. Ayrıca 24 saat içinde de rahimden çıkartılmalıdır. Boyutu doğru olmalı ve düzgün çalışmalıdır bunun için bir sağlık çalışanından destek alınmalıdır. Kilo kaybı, hamilelik, pelvik cerrahi gibi bir durumdan sonra diyafram boyutu tekrardan hekim eşliğinde kararlaştırılmalıdır.

3.Servikal Kep:

Diyaframa benzer fakat daha küçük, sert ve daha az hissedilirdir. Silikondan yapılır. Kullanım şekli diyafram gibidir ama 48 saat içinde çıkarılması yeterlidir.

4.Doğum Kontrol Süngerleri: Yumuşak, tek kullanımlık, içerisinde sperm öldürücü köpük bulunan maddelerdir. Cinsel birleşme öncesi vajinaya yerleştirilir. En çok 6 saat vajinada durabilir ve 30 saat içerisinde çıkarılmalıdır.

5. Spermisit: Spermleri parçalar, yalnız veya diyafram, servikal kep ile birlikte kullanılabilir. En sık kullanılanı Nonoxynol-9 dur. Farklı konsantrasyonlarda bulunur, köpük, jel, krem, suppozituar, film. Birleşmeden 30 dakika önce yerleştirilmelidir. 6-8 saatten fazla vücut içerisinde bulunmamalıdır.Herhangi bir CYBE engelleyemez.

Hormonal Yöntemler :

Yumurtlamayı engellerler. Yumurtlamak biyolojik bir süreçtir ve yumurtalıkların içerdikleri yumurtaları salmasından oluşur. Hormonlar vücuda hap, enjeksiyon, deriye yapışan patchler, jeller, vajinal yüzük, rahim içi sistemler ve implante edilen halkalar şeklinde uygulanabilir.

Haplar; yumurtlamayı önler, servikal mukusu kalınlaştırır ve spermin rahime geçisini engeller veya rahim duvarını inceltir. Bir sağlık çalışanı gözetiminde hormon kullanılmalıdır.

1.Hormonal metodlardan en sık kullanılanları Kombine Oral Kontraseptiflerdir;

Östrojen ve progesteron hormonlarının kombinasyonundan oluşur. Kadın her gün bir hap alır ve genelde günün aynı saati alması önemlidir. Kadının fizyolojik durumuna göre sağlık çalışanı kullanması gereken hapı söyleyecektir. Oral Kontraseptif kullanan kişi sigara içemez, ayrıca tansiyon hastalığı olan veya kan pıhtılaşma sorunları olanlar, meme, karaciğer veya endometriyum kanseri olanların kullanmaması gerekir.

2.Sadece pregesteron içeren haplar da vardır; bunlar ayrıca servikal mukusu kalınlaştırır ve sperm geçisini engeller. Bu hormonlar kan pıhtı oluşma riskini arttırmaz

3.Doğum Kontrol patchleri; İnce, plastik bir yama şeklindedir. Deriden kana hormon salgılatır ve deriye 3 haftalık bir süre için haftada 1 kere uygulanır.

4.Enjeksiyonlu doğum kontrol yöntemindeyse progesteron enjekte edilir. Ergenlerde kemik yoğunluğunu azaltır. Bu yöntemi kullananların kalsiyum ve vitamin D den zengin beslenmeleri gerekiyorsa takviye almaları önemlidir.

5.Vajinal Halka: ince, esnek, 2cmlik yarıçapı olan materyallerdir. Progesteron ve östrojen kombinasyonunu içerir. 4 haftada bir kadın bir hafta ara vererek yenisini yerleştirir. Yan etkileri kombine oral kontraseptiflere benzerdir.

İmplante edilen halkalar: plastik ve esnektir. Cerrahi olarak kişinin koltuk altına 5 yıl süreyle yerleştirilir, progestron salar.

6.Acil Kontrasepsiyon Hapları: Bir veya iki doz cinsel birleşmeden sonra 12 saat içinde alınmalıdır.

Ovulasyon öncesi kullanıldıysa yumurtlamayı 5 gün için engelleyebilir veya erteleyebilir. Servikal

mukusu kalınlaştırır. Sperme maruziyetten hemen sonra alınmalıdır. Rutin kullanılabilecek bir

doğum kontrol yöntemi değildir.

Rahim İçi Yöntemler:

Küçük T şekilli bir aletin rahim içine yerleştirilmesiyle gebelik önlenir. Bir sağlık çalışanının bu aleti

sokması gerekir. Bir kaç yıl çalışabilen Rahim içi Araçlar vardır (RİA, IUD). Kişinin ihtiyacı

kalmadığı takdirde çıkarması sağlık için önerilmektedir.

Bakır ve hormon salgılayan tipleri vardır. Progestron içerenler her zamanki gibi servikal mukusu

kalınlaştırıp, sperm girişini engellerler ayrıca ovulasyona da engel olurlar. Bakır içerenler rahim

içerisinde inflamatuar bir reaksiyon oluşturarark spermin yumurtayı döllemesine engellerler. Bakırlı

olanları vücut içerisinde 12 yıla kadar barınabilir. Progestron içerenler 5 yıl kullanılabilir.

Sterilizasyon (Kısırlaştırma)

Sürekli olan bir doğum kontrol yöntemidir kadının hamile kalmasını veya erkeğin sperm üretimi

engeller. Bu yöntemleri bir sağlık çalışanının uygulaması gerekmektedir.

Geridönüşü olmayan yöntemlerdir yani kişi uygulamadan sonra kadınsa hamile kalamaz erkek ise

ejekülatında sperm bulunamaz.

Sterilizasyon implantı olarak geçen cerrahi olmayan metod fallop tüplerinin bağlanmasıyla yapılır. Sağlık çalışanı ince bir tüpü vajinadan rahime geçirir ve fallop tüplerine yerleştirir. Herhangi bir kesi yapılmaz. İşlemden sonraki üç ay içerisinde fallop tüplerinde yara dokusu oluşur bu sayede sperm yumurtalıklara asla geçemez. 3 ay sonra sağlık çalışanının, bir hekimin yara dokusunun oluşup fallop tüplerini tamamen tıkayıp tıkamadığını kontrol etmesi gerekir.

Tubal ligasyon; cerrahi bir yöntemdir doktor fallop tüplerini keser, sıkıca baplar veya kapatır. Bu

işlem overlerle sperm arası yolu tıkar ve sperm asla yumurtalığı dölleyemez.

Vazektomi: Erkek testisinde bulunan vazdeferens kanallarının kesilmesi, tıkanması ile yapılan

cerrahi prosedürdür. Bu sayede testisler ve üretra arası yol tıkanır. Sperm testislerden çıkıp

yumurtaya ulaşamaz.İşlemin 3 ay sonrasında tam olarak sperm yolları tıkanmış olur. Takibi erkek

ejekülasyon materyalinde sperm olup olmadığını inceleyerek yapılır.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: