Ergenlik

0
19

Tanım:  Ergenlik kız ve erkek çocuk bedenleri olgunlaşması cinsiyet ve üreme organlarının fonksiyonel hale gelmesini ifade eder. Cinsiyet hormonlarından testesteron ve östrojenin salınmasıyla alakalıdır.

Testesteron erkek sex(cinsiyet) hormonudur ve testislerden üretilir.

Östrojen ise kadın sex hormonudur overler(yumurtalıklar) den üretilir.

Ergenlikle beraber insan bedeninde çeşitli farklılıklar oluşmaya başlar

Bunlar fiziksel değişiklikler; hızlı büyüme, kadınlarda meme gelişimi, erkeklerde penis gelişimi gibi

Psikolojik değişiklikler; agresif, ben merkezli ve huysuz tavır

Davranış değişiklikleri; yeni ve riskli aktivite girişimleri, sigara, alkol, cinsel birleşme denemeleri

Ergenlik başlaması için sabit bir yaş yoktur. Gelişimsel farklılıklar insandan insana görülebilmektedir. Çoğu kız çocuğu 8-14 yaş arası ergenliğe girer, ortalama yaş 11 dir.

Kız çocukları erkeklerden daha hızlı gelişirler. Total cinsiyet olgunlaşmalarını ergenliğin başlamasıyla beraber 4 yıl içinde tamamlayabilirler.

Erkek çocukları kızlardan daha yavaş gelişme eğilimindedir. Çoğu erkek ergenliğe 9-14 yaş arası, ortalama 12 yaşında girerler. Erkekler de olgunlaşmalarını 4 yıl içerisinde tamamlarlar.

Erken veya geç kalmış ergenlik altta yatan başka bir sebebin göstergesi olabilir.

Ergenliğin Semptomları;

Ergenlik esnasındaki fiziksel değişiklikler, gelişimin farklı dönemleri olarak ayrılmıştır. Profesör James Tanner çocukluk gelişimi için evreleme yapmış ilk kişidir ve Tanner Sınıflamasını yapmıştır.

Gelişim için ortalama yaşlara bakarak kız ve erkek çocuklar arası farklılıkları sınıflandırmıştır. Eğer kişi her basamağı aynı şekilde ve dönemde takip etmiyorsa bunda onun açısından ciddi bir sorun olacağı tanısına varılamaz.

Tanner 1. Basamağında ergenlik öncesi vücudu tanımlar, bu dönem prepübertal olarak adlandırılır. Herhangi bir yaşla bağdaştırılmaz, kız ve erkek çocuklarda herhangi spesifik bir değişiklik gözlemlenmez.

Tanner 2. Basamağında

Kızlarda

11 yaş ortalamasında görülür

Meme tomurcuğu gelişir, bir tanesi diğerinden önce gelişmeye başlayabilir

Meme başı çevresindeki areolar bölüm kabarmaya başlar

Pubik kıllanma dudaklar çevresinde başlar

Boy 7-8 cm uzar, her yıl

Erkeklerde

12 yaş ortalamasında görülür

Skrotum kızarmaya ve testislerin boyu uzamaya başlar

Pubik kıllanma penis bazalinde başlar

Tanner 3. Basamağında

Kızlarda

12 yaş civarında görülür

Areolar doku gelişmeye devam eder, kızlar genelde ilk sütyenlerini bu evrede alırlar

Pubik kıllanma kalınlaşır ve kıvırcıklaşır

Sivilce gelişimi başlar

8 cm boy uzaması görülebilir, her yıl

Erkeklerde

13 yaş civarında görülür

Penis enine ve boyuna büyür, testisler de büyür

Pubik kıllanma kalınlaşır ve kıvırcıklaşır

Meme gelişimi görülebilir

Uyku esnasında ejekülasyonlar olabilir

Ses kalınlaşması basşlar

Kas gelişimi görülür

7-8 cm boy uzaması olabilir, her yıl

Tanner 4. Basamağında

Kızlarda

13 yaşında gerçekleşir

Göğüsler erişkin boyutuna yaklaşır, meme ucu ve areola gelişimi devam eder, ikinci bir tümsek görülebilir

Pubik kıllanma erişkin görüntüsüne yakınlaşır

Kızlar ilk menstürasyon kanamasını yaşarlar, ilk adet kanamasından 6-12 ay içerisinde düzenli adet görmeye başlarlar

Boy uzaması yavaşlar

Erkekler

14 yaşında gelişir

Penis ve testisler gelişimine devam ederler, skrotum koyulaşır

Pubik kıllanma erişkin görüntüsüne yakınlaşır

Koltukaltı kıllanması başlar

Ses kalınlaşması kalıcı bir hal alır

Sivilcelenme görülebilir.

Tanner 5. Basamağında

Kızlarda

14 yaşında ve sonrasında görülür

Göğüsler erişkin boyutuna ulaşırlar

Pubik kıllanmalar vajina iç kısımlarına doğru ilerler

Genitallerin gelişmesi tamamlanır

1,2 yıl içerisinde boy uzaması durur ve erişkin boyuna ulaşılır.

Erkeklerde;

15 yaşında bu evreye geçilir

Genitallerin gelişmesi tamamlanır.

Pubik kıllanmalar iç bölümlere doğru artar

Sakal ve bıyık gelişimi gözlemlenir.

Kas gelişimi devam eder

Tam olgunluğa 18 yaşında ulaşır.

Ergenlikte en sık görülen semptomlardan biri aknedir. Testesteron hormonun etkisiyle kız ve erkeklerde sivilcelenmeler başlar. Ayrıca ölü deri kıl foliküllerinin açılma yerlerini tıkar ve bu tıkanıklıklar siyah noktalara sebep olur.

Hormonal değişiklikler cildin asiditesini değiştirir, bakteri oluşumuna elverişli hale getirir. Kıl folikül yeri açıklığı tıkanmasıyla derin enfeksiyonlar görülebilir. Akneler antibakteriyel kremlerle tedavi edilebilir.

Ergenlikle beraber cilt kokusu değişir ve ter bezleri gelişir. Koltuk altı, meme ve genitaller terlemeye başlar. Bunlara apokrin bezler denir. Stres, duygusal durum, cinsel heyecanlanma anında terleme artar ve aşırı terleme kokuya sebep olur.

Adet Döngüleri kızlarda görülmeye başlar menopoza kadar devam eder. Periyot öncesinde memelerde hassasiyet, sırt ağrıları, sivilcelenmeler, duygu durum bozuklukları görülebilir. Adetin başlamasıyla bu semptomlar durur. Çoğu kişide karın ve pelvik ağrılar eşlik eder. Bir ağrı kesici alımı bu süreci kolaylaştırabilir.

Psikolojik ve davranış değişiklikleri konusunda ergenlik zor bir zamandır. Vücut değişikliğinin aknelerin, cilt kokularnın kişinin psikolojisinde etkileri olur.

Ayrıcaı yeni hisler ve duyguların gelişmesiyle beraber heyecanlı bir dönemdir de hızlı duygu durum değişiklikler, agresyon, depresyon görülebilir. Bunlar ergenlik sürecinde görülürler ve yaş ilerledikçe azalırlar.

Ergenlik belli genler ve hormonların etkisiyle başlar. GPR54 ve KiSS1 ergenliğin başlamasında etkili genlerdir. GnRH salınımı hipofiz bezine cinsiyet hormon salınımı için uyarılar gönderir ve çeşitli zincirleme reaksiyonlar sonucu hormonal değişiklikler olur.

Overler ve testisler bu hormonların salınımından sorumludur. Temel hormonlar testesteron ve östrojendir.

Ergenlik genetik ve çevresel faktörlerden etkilenir. Ayrıca beslenmenin de özellikle kızlar üzerinde ergenliği arttırıcı etkisi vardır. Obezitenin artmasıyla beraber kızların daha erken ergenliğe girdiği gözlemlenmiştir.

Komplikasyonlar: Ergenlik fizyolojik bir süreçtir. Erken veya geç görülmesi durumunda çeşitli komplikasyonlar görülebilir. Bu durumda özel testler yapılması gerekebilir.

Erken Ergenlik; GPR54 geninin tetiklemesiyle meme, testis, penis, pubik kıllanmada erken gelişmelerin gözlemlenmesidir. Tümör, kafa travması, menenjit, tiroid bezi hastalıkları, yumurtalık enfeksiyonları gibi sebeplerden dolayı olabilir. Ailesel yatkınlık da olabilir. Erkeklerde erken ergenlik daha nadir görülen bir durumdur.

Tedavisi öncesi doktorunuz kan testi isteyip hormon değerlerinizi kontrol eder, USG veya MR görüntüleme tetikleri de isteyebilir.

Altta yatan sebebin tedavi edilmesi veya cinsiyet hormonlarının salınımını azaltan ilaçların verilmesi gerekebilir. Eğer ergenlik 6 yaş gibi çok erken bir yaşta başlarsa bu kızların boy kısalığı görülme ihtimali mümkündür. Çoğu durumda erken ergenlik uzun vadede bir hasara neden olmaz.

Aynı şekilde gecikmis ergenlik durumları da olabilir. Doktor gelişimini gözlemleyip ihtiyaç halinde ilaç tedavisi uygulamaktadır.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: