Madde Kullanımı ile İlgili Bozukluklar

0
12

Diyagnostik ve İstatistiksel Zihinsel Bozukluklar Kılavuzu, Beşinci Baskı (DSM-5) kriterlerinde artık madde bağımlılığı ve madde suistimali tabirleri yer almamaktadır. Bunun yerine, madde kullanım bozuklukları ismi yer almaktadır. Kılavuza göre madde kullanım bozuklukları, hafif, orta ve ağır olarak sınıflandırma yapılarak, hastalığın derecesi belirlenir. Bu belirleme işlemi bir takım bireysel diyagnostik kritere göre yapılır. Madde kullanım bozuklukları, alkol ve/veya uyuşturucu gibi maddelerin tekrarlayan kullanımına bağlı kişide gelişen bazı bozukluklar varlığında ortaya çıkan durumlardır. Sağlık sorunları, işte, okulda veya evdeki sorumlulukların yerine getirilmemesi gibi durumlar ortaya çıkar. En yaygın madde kullanım bozuklukları; alkol, tütün, cannabis (esrar), uyarıcılar, halusinojenler ve opioitler ile meydana gelmektedir. Madde kullanım bozuklukları ve madde bağımlılığı, beyindeki ödül mekanizması ile açıklanmaya çalışılmaktadır.

Alkol kullanım bozukluğu

Aşırı alkol tüketimi kişide ciddi sağlık sorunları yaratabilir. Bu sağlık sorunlarının yanısıra, intoksikasyon (zehirlenme) durumları ve alkolden yoksunluk durumunda ortaya çıkan semptomlar bulunmaktadır. Alkol tüketen çoğu insan, normal miktarlarda alkol tüketmektedir. Ancak alkol kullanım bozukluğu, Amerika ve Avrupa’da ciddi bir sorun haline gelmiştir. Alkol kullanım bozukluklarına genetik yatkınlık, bu hastalık için risk faktörleri arasındadır. Alkol kullanım bozukluğu tanısında bazı kriterler esas alınır. Önemli olan noktalardan biri, kişinin alkol alımını kontrol edememesidir. Kişi kendisinde alkol kullanımı nedeniyle gelişen problemlerin, toleransın, kendisini düşürdüğü riskli durumların ve yoksunluk semptomlarının farkında olmasına rağmen alkol alımını kesemez.

Tütün Kullanım Bozukluğu

Tütün kullanımı ve sigara içmek, vücudun neredeyse bütün organlarına zarar verir. En sık karşımıza çıkan olgular akciğer kanseri, solunum sistemi hastalıkları, kalp hastalıkları, inme ve diğer hastalıklardır.

Cannabis (esrar) Kullanım Bozukluğu

Esrar, Amerika Birleşik Devletlerinde alkol ve tütünden sonra en çok kullanılan uyuşturucu maddedir. Esrarın hızlı etkileri arasında bozulmuş algı, düşünmede ve problem çözmede zorluk ve motor koordinasyonun kaybı bulunmaktadır. Uzun kullanıma bağlı etkileri arasında ise solunum sistemi enfeksiyonları, bozulmuş hafıza ve kanserojen maddelere maruz kalma yer almaktadır. Gençlikte esrar kullanımı, zihinsel hastalıklar ve zayıf algı fonksiyonları ile ilişkilendirilmiştir. Bu maddede de tolerans gelişimi ve yoksunluk semptomları söz konusudur. Yoksunluk semptomları arasında sinirlilik, gerginlik ve depresyon yer almaktadır.

Uyarıcı Kullanım Bozuklukları

Uyarıcılar, uyanıklığı, dikkati ve enerjiyi artırırlar. Kan basıncını, kalp atım hızını ve solunum hızını yükseltirler. Geniş bir kullanım alanları vardır. Obezite, konsantrasyon ve hiperaktivite bozukluğu, depresyon gibi hastalıkların tedavisinde kullanılır. Kişiler bu tip ilaçları reçetesiz bir şekilde yasa dışı olarak kullanmakta olabilirler. En sık kullanılan uyarıcılar; amfetamin, metamfetamin ve kokain olarak sıralanabilir. Uyarıcılar sentetik veya bitkisel kökenli olabilir. Oral, burundan veya intravenöz (damardan) kullanılabilirler. Uyarıcı kullanım bozukluğu semptomları; bu maddeleri aramak, kullanım sırasında kullanımın kontrol edilememesi, negatif etkilere rağmen kullanıma devam edilmesi, tolerans gelişmesi; kişinin, vaktinin büyük kısmını bu maddeleri bulmak ve kullanmak için harcaması ve yoksunluk semptomları olarak belirtilebilir. Yoksunluk semptomları arasında dikkat çekici olanlar, canlı ve hoş olmayan rüyalar, uyku problemleri ve hareket kontrolüyle ilgili sorunlar.

Halüsinojen Kullanım Bozuklukları

Halüsinojenler doğal olarak elde edilebilir veya kimyasal olarak sentezlenebilirler. Bu maddeler etkisini, görsel ve işitsel halüsinasyonlar, kişinin etrafındaki ortamdan kopması,  zaman algısında bozulmalar ile gösterir. Semptomlar arasında maddeyi arama, tolerans gelişimi, fazla zaman harcama gibi bulgular bulunmaktadır.

Opioit Kullanım Bozuklukları

Opioitler ağrı algısını azaltırlar. Uyuşukluk, bilinç bulanıklığı, öfori, bulantı, kabızlık ve en önemli yan etki olarak solunum depresyonu görülebilir. Yasadışı olan eroin ve yasal olan ağrı hafifleticiler oksidon ve hidrokodon gibi maddeler, kullanan kişilerde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Eroinin dozunun ayarlanamaması, farklı yollarla olan kullanımı ve çözelti içeriğinin farklı olabilmesi nedeniyle aşırı doz ve enfeksiyon riski artmaktadır. Opioit kullanım bozukluğu semptomları arasında kullanımın kontrol edilememesi, azaltılamaması, negatif etkilere rağmen kullanmaya devam etme ve yoksunluk semptomları bulunmaktadır. Yoksunluk semptomları arasında olumsuz ruh hali, bulantı ve kusma, kas ağrıları, ateş, ishal ve uyuyamama gibi belirtiler yer almaktadır.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: