Paranoya

0
12

Delüzyon, yanlış olduğuna dair kesin kanıtları olan gerçeğe uymayan düşüncedir; doğru veya gerçek olmayan inanış şeklinde de tanımlayabiliriz. Delüzyonlar kişinin mental bir bozukluğa sahip olduğunu gösterir. Bu yanlış inanış herhangi bir kültürde kabul gören bir inanç da değildir. Kanıtlar olmasına rağmen kişi bu inancından taviz vermez. Herhangi bir düşünceye fazla önem verilmesi ile delüzyon arasında büyük bir fark vardır. İlk durumda düşünce mantıksız olsa bile kişinin ufak da olsa da gerçekliği hakkında bir kuşkusu vardır. Delüzyon durumunda ise düşüncenin doğruluğu konusunda emindir, hiç kuşkusu yoktur. İkna veya tartışma yoluyla düzeltilemez.

Delüzyonlar spesifik bir hastalıkla ilişkilendirilemez. Psikotik hastalıklarda (şizofreni, şizoaffektif bozukluk, delüzyonel bozukluk v.b.), bipolar bozuklukta, majör depresif bozuklukta, deliryumda ve demans gibi mental bozukluklarda görülebilir. Obsesif kompulsif bozukluk, hipokondriyazis, anoreksia nervosa gibi durumlarda ise aşırı değer biçilmiş düşünceler söz konusudur.  

Delüzyonel bozukluk (paranoid bozukluk) ise bir psikozdur ve kişi gerçek ve gerçek olmayanı ayırt edemez. Bizar olmayan delüzyonların sürekli bir şekilde yaşanması ile karakterizedir.

Bizar delüzyonlar çok garip, olması mümkün olmayan ve kişinin kültürüyle kesinlikle bağdaştırılamayacak delüzyonlardır. Mesela kişinin kendi beynini uzaylıların kaçırdığına inanması, hiçbir iz bırakılmadan vücudunun içine dinleme aleti koyulması bazı örneklerdir. Bizar olmayan delüzyon aslında mümkün olan fakat kesinlikle gerçekleşmemiş bir inanıştır; kişinin kendisinin 24 saat boyunca kameralar tarafından izlendiğine inanması, sevgilisinin onu aldattığını düşünmesi, etrafa hastalık bulaştırdığına inanması gibi. Sistematize ve sistemsiz olarak da ikiye ayırabiliriz delüzyonları. Sistematize hezeyanda bir sistem vardır ve tüm süreç boyunca değişmeyen bir hezeyan vardır. Kişi yaşadığı olayları ve konuları bu hezeyan ile ilişkilendirir. Birbiri ile alakasız hatta çelişen hezeyanların olduğu duruma ise sistemsiz hezeyan denir. Delüzyonlar sürekli bir değişim içindedir. Sık karşılaşın başka delüzyon çeşitleri ise şöyledir:

  • Kontrol delüzyonu: Kişinin kendi düşüncelerinin, duygularının, davranışlarının bir veya birkaç kişi tarafından kontrol edildiğine inanmasıdır. Kendi davranışlarını kontrol edemediğini, uzaylıların ona böyle yaptırdığını söyleyebilir hasta. 
  • Nihilistik delüzyon: Hasta kendisinin, kendi vücudunun bir parçasının veya dış dünyadaki bazı şeylerin var olmadığına inanır. Örneğin bağırsaklarının olmadığını, kalbinin olmadığını veya dünyanın sona ermek üzere olduğunu düşünebilir.
  • Somatik delüzyon: Vücudun fonksiyonları, hisleri, veya fiziksel görünüm ile ilgili olan sanrılardır. Kişi, vücudunun hastalıklı veya anormal olduğunu düşünür. Vücudunun içinde parazitlerin gezdiğini, cildinin üzerinde böceklerin gezdiğini veya anüsünden etrafa kötü kokular yayıldığına inanır.
  • Perseküsyon delüzyonu: En sık görülen hezeyandır. Kişi takip edildiğini, aldatıldığını, arkasından iş çevirildiğini, zehirlendirildiğini, saldırıya uğradığı düşünür. İş arkadaşlarının onu sürekli rahatsız ettiğini düşünerek yalnızlaşabilir. Sistematize hezeyanlar yaşarsa (bir grup hezeyana sahip olmak) kişi hayatında olup biten her şeyi bu hezeyanlarla açıklar. Örneğin devlet birimlerinin sürekli onu takip ettiğine inanarak bu durumu yaşadığı her şeyle bağdaştırır.
  • Grandiyöz delüzyon: Kişi kendisinin özel güçleri ve yetenekleri olduğuna inanır. Kendi önemini abarttıkça abartır. Bazen kendisinin bir yıldız olduğunu, hatta İsa olduğunu bile iddia edebilir. Çok büyük başarıları olduğunu fakat yeterli takdiri alamadığını söyler.
  • Referans delüzyon: Birtakım önemsiz olayların veya objelerin kendisi için özel bir anlam veya mesaj içerdiğini düşünür kişi. Örneğin televizyondaki haber spikerinin ona mesajlar gönderdiğini iddia eder.
  • Düşünce çekilmesi: Kişinin aklındaki düşünceler başkaları tarafından çekilip alınmaktadır. Hasta düşünürken bir anda bir güç bu düşüncelerini ondan alır.
  • Düşünce sokulması: Birileri kişinin kafasına birtakım düşünceler sokmaktadır.
  • Düşünce yayınlanması: Düşüncelerin başka biri tarafından duyulabildiğine inanır ama kişi yayılan bu düşünceleri kendisi duyamamaktadır. 
  • Düşünce kontrolü: Hasta, düşüncelerinin başkaları tarafından kontrol edildiğini düşünür.
  • Düşünce okunması: Kişi, düşüncelerinin başkaları tarafından okunduğunu düşünür.
  • Kıskançlık delüzyonu: Kişi sevgilisinin veya eşinin onu aldattığını düşünür. Kendi çapında kanıtlar bularak karşı tarafı aldatma ile suçlar.
  • Erotomani delüzyonu: Kişi kendisinden daha üst makamdaki birinin ona aşık olduğunu düşünür. O kişiyle telefon, mesaj veya hediyeler yoluyla iletişim kurmaya çalışır.

Kontrol delüzyonu, nihilistik delüzyon, düşünce sokulması, düşünce yayınlanması, düşünce çekilmesi bizar kabul edilen delüzyonlardır. Perseküsyon delüzyonu, somantik, grandiyöz, kıskançık, dini delüzyonlar, düşüncenin okunması ve suçluluk delüzyonu genelde nonbizar (bizar olmayan) delüzyonlar olarak kabul edilir.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: