Travma Sonrası Stres Bozukluğu

0
105

Tanım: Travma sonrası stres bozukluğu dehşet verici bir olayın yaşanması ya da ona tanık olunması sonrasında gelişen bir durumdur. Araba ya da uçak kazası, cinsel taciz, aile içi şiddet veya doğal afetler gibi birçok unutulması zor olay, beyindeki stres yanıt sisteminde bozulmaya neden olabilmektedir. Beyinde yapılan MR görüntüleme çalışmaları, travma yaşayanların beyinlerinde olayların depolanma şeklinin değiştiği gösterilmiştir.

Belirti ve Bulgular: Her insanın kendine özgü olması gibi travma sonrası stres bozukluğu yaşayan kişilerde de belirti ve bulgular oldukça değişkenlik göstermektedir. Çoğunlukla yaşanan travmayı takip eden ilk ay içerisinde belirtiler görülürken, bazı kişilerde aylar hatta yıllar sonrasında da fark edilebilir. Belirtiler bazı kişiler uzun zaman aralığında nispeten hafif ama kötüleşme evreleriyle izlenirken, kimilerinde ise sabit ancak çok ciddi olarak görülebilir. Tüm bu farklılıklara rağmen, travma sonrası stres bozukluğunun belirti ve bulguları dört ana başlık altında toplanabilmiştir.

I. Anıları Unutamama: Olayın tekrarlı ve istenmeyen şekilde hatırlanması, tekrar o anın içindeymiş gibi hissetme, rüyada tekrar ve tekrar olayı yaşama, yaşananlardan bahsedildiğinde duygusal ya da fiziksel tepkiler vermek en yaygın belirtiler arasındadır. Kişi, bu durumun neden kendi başına geldiğini de sorgulayabilmektedir.

II. İnkar: Olayı hatırlatabilecek kişilerden, mekanlardan, aktivitelerden uzak durmak ve bu yaşanan travmatik olay hakkında konuşmaktan kaçınmak travma sonrası stres bozukluğunda çok sık karşılaşılmaktadır.

III. Hissizlik ve Olumsuzluk: Travma sonrasında kişi kendisi hakkında olumsuz görüşlere sahip olabilir ve hatta kendisini iyi hissettirecek hobilerden ve aktivitelerden kaçınabilir. Daha önce hoşlanarak yaptığı işleri yapmak istemez ve gelecek hakkında umutsuzluğa kapılabilir. Özetle kişi kendi kabuğuna çekilir ve kendisini dış dünyadan soyutlamaya başlar.

IV. Tepkilerde Aşırılık: Suçluluk duygusu, her an tehlikeyle karşılaşacakmış hissiyatı nedeniyle ani ve sinirli tepkiler görülebilir. Buna bağlı olarak, uyku ve odaklanma sorunları yaşanabilir. Kişi adeta kendi kendisini yiyip bitirmekte ve her an tetikte olmak zorunda hissetmektedir.

Nedenleri: Korku ve tehlike durumunda vücutta savaş ya da kaç mekanizması devreye girer. Tehlike anında salgılanan adrenalin kalp hızında ve kan basıncında yükselmeye neden olur. Amaç vücudu tehlikeyle yüzleşmeye ya da ortamdan uzaklaşmak için kaçmaya hazırlamaktır. Tehlike geçtiği andan itibaren rahatlamayı ve normal hale dönmeyi sağlayan kortizol hormonu salgılanır. Kortizol yeterince salgılanamadığında ise vücut savaş ya da kaç mekanizmasının etkilerini hissetmeye devam eder. Hormonların salgılanmasındaki kişisel farklılıkların travma sonrası stres bozukluğu yaratabileceği düşünülmektedir. Bununla birlikte anksiyete ve depresyona meyil, çocukluktan itibaren yaşanılanlar ve karakter özelliklerinin birleşimi neden bazı kişilerin travma sonrası stres bozukluğu yaşayıp bazılarının yaşamadığını açıklayabilir.

Tanı: Kesin tanı psikolojik muayeneden geçtikten sonra konulmaktadır. Amerikan Psikiyatrlar Birliğinin yayınladığı DSM-5 kriterleri tanı konulması için bir yol haritası oluşturmaktadır. DSM-5 kriterlerine göre olayı yaşamış ya da bire bir tanık olmuş olmak şarttır. Kişi aşağıdaki faktörlerden en az birini yaşaması gerekmektedir:

-Olay hakkın rahatsız edici görüntüler görmek

-Yaşanılanlar hakkında kabuslar görmek

-Olaydan bahsedildiğinde duygusal veya fiziksel tepkiler vermek

-Olayı tekrar tekrar yaşamak

Ek olarak, ilk ay içerisinde uyku ve odaklanma sorunları, olayın önemli noktalarını hatırlamamak, hayat hakkında olumsuz görüşlere sahip olmak, genel sinirlilik hali, sürekli tetikte olma hissi yaşanabilir.

Tedavi: İlaç tedavisi ve psikoterapi travma sonrası stres bozukluğunun tedavisinde kullanılan iki önemli yöntemdir.

-Psikoterapi: Düşünme şeklinde değişiklik yaratma ve yaşanılanlarla yüzleşme açısından tedavinin önemli bir basamağıdır. Gerektiğinde sanal gerçeklik programları kullanılarak kişinin, düşünce şeklini değiştirdikten sonra, tekrar olayı yaşaması sağlanabilir.

-İlaç Tedavisi: Antidepresan ilaçları depresyon ve anksiyeteyi kontrol altına almak adına kullanılmaktadır. Aynı zamanda uyku bozukluğu ya da sık görülen kabuslar mevcutsa Prazosin kullanılabilmektedir.

[Toplam:1    Ortalama:5/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: