Yas

0
14

Yas olgusu, farklı duyguların yaşandığı bir durumdur. İnsanlarda baskın olan duygu keder (grief) olarak tanımlanabilir. Kişiler bu duyguları birbirlerinden farklı şekilde ve farklı derecelerde yaşayabilecekleri gibi, yaşadıkları her ciddi kayıpta (vefat) kendi hissedecekleri duygular da değişkenlik gösterir. Kişinin tepkisi, kaybedilen kişiyle olan ilişkiye göre değişir. Bu tepki aynı zamanda kişilik özellikleriyle, kayıplarla nasıl mücadele ettiğine ve yaşam tecrübelerine de bağlıdır. Yas ve keder kavramları, kişinin kültürel, dini ve sosyal yapısı ve çevresine göre değişmektedir. Yas; duygusal, fiziksel, sosyal ve manevi olarak yaşanır.

Yas durumunda yaşanan fiziksel ifadeler arasında; ağlamak, iç çekmek (ah etmek), baş ağrıları, iştah kaybı, uyku uyumada zorluk, güçsüzlük, yorgunluk, ağırlık hissi, vücutta ağrılar, acı ve strese bağlı bir takım bulgular vardır.

Duygusal ifadeler arasında ise en belirgin olanlar üzüntü ve özlemdir. Bunlar haricinde doğal olarak ifade edilen duygular arasında; endişe, anksiyete, öfke, kızgınlık ve suçluluk hissi vardır.

Kişi, yas haline iken sosyal bir takım olgular da meydana gelir. Diğer insanlardan kopukluk yaşayabilir, sosyal temastan kendini izole edebilir ve kendisi adına normal olmayan davranışlar sergileyebilir.

Manevi dışavurumlar arasında sık olan belirtiler ise; kaybın nedenini sorgulamak, yaşadığı acının ve çektiği eziyetin sebebini sorgulamak, hayatın ve ölümün anlamını sorgular hale gelmektir. Kişilerin kayıplarından sonra yaşadıkları yas durumu üzerinde, ölüm olgusuna ilişkin kişisel görüşlerinin de etkisi vardır.

Yas ve kederlenme durumu, uzamış ve ciddi bulgu ve belirtilere yol açabilir. Bunlar arasında en önemli olanları; depresyon, anksiyete, intihar düşünceleri ve girişimler, fiziksel hastalık ve travma sonrası stres bozukluğudur.

Yoğun yas, sıra dışı olaylara sebep olabilir. Bir kişinin ölümünden sonra çok sevilen bu kişi hakkında çok canlı rüyalar görülebilir. Kaybı yaşayan kişinin alışkanlıkları ve davranışları kaybettikleri kişiye benzeyebilir. Bu kişiler, kaybettikleri kişiyi duyduklarını veya gördüklerini söyleyebilirler. Bu gibi rahatsız edici durumların yaşanması halinde kişiler ilgili sağlık kuruluşlarına başvurmalıdırlar.

Yas olgusu, yaş ve duygusal gelişim ile yakın ilişki içindedir. Bu iki nokta, kişinin yas halini önemli ölçüde etkiler.

7 yaşından küçük çocuklar genelde ölümü bir ayrılık olarak algılarlar. Terk edilmiş hissedebilirler ve korku içinde olabilirler. Yalnız kalmaktan ve sevdikleri insanlar tarafından terk edilmekten korkabilirler. Yas halindeki küçük çocuklar gece yalnız uyumak istemeyebilirler, yuvaya veya okula gitmeyi reddedebilirler. Bu çocuklar küçük oldukları için duygularını kelimelere dökemezler. Bunun yerine duygularını düşüncelerine yansıtırlar. Örneğin büyüklerini dinlemezler, öfke nöbetleri geçirebilirler veya evcilik oynarken kendi hayatlarını taklit edebilirler. 2 yaşından küçük çocuklar konuşmayı reddedebilir. İrite (asabi, çabuk ağlayan) halde olabilirler. 2-5 yaş arası çocuklarda yeme, tuvalete çıkma ve altını ıslatma problemleriyle karşılaşılabilir. 7-12 yaş arası çocuklar ise ölümü, kişisel güvenliklerine bir tehdit olarak algılarlar. Bu yaş grubundaki çocuklar, ölümün kendilerine de geleceğinden korkarlar ve bundan korunmaya çalışırlar. Bazı çocuklar kendilerini koruyabilecek bir bireye yakın durmaya çalışırken, diğerleri içlerine kapanabilir. Bazı çocuklar çok cesurmuş gibi veya hiç bir şey olmamış gibi davranabilirler. Bazıları ise çok kötü durumda olabilirler. Yas halinde olan bir çocuk; okuluna odaklanmakta, talimatları  ve günlük görevlerini yerine getirmede zorluk yaşayabilir. Bu yaş grubundaki çocuklara, ölümün sebebinin kendileriyle alakalı olmadığının izah edilmesi gerekir.

Gençlerin ölüm algısı yetişkinlere benzer. Ancak tepkilerini dramatik veya beklenmedik şekillerde gösterebilirler (Örneğin ölümü kendilerini sakinleştirecek bir biçimde ifade eden dini bir gruba katılabilirler). Bir takım hareketlerle ölüme meydan okumaya çalışabilirler (tehlikeli biçimde araç kullanma, sigara içme, alkol alma, uyuşturucu kullanma, korunmasız ilişki gibi). Yas sürecinde yetişkinler gibi gençler de intihar düşüncelerine girebilirler.

Yas sürecinde ciddi sorunlar yaşayan kişiler bir takım tedavilerden faydalanabilir. Psikoterapi ve ilaç tedavisi seçenekler arasındadır. İlaçlar arasında en sık kullanılanlar antidepresanlardır.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: