Yutak Felci

0
61

Yutak diye tabir edilen bölge, tıbbi terminolojide farinks (pharynx) olarak geçer. Yutak kelimesi, yutmaktan türetilmiş bir kelimedir. Omurgalı ve omurgasız hayvanlarda bulunan bir organdır ancak yapısı türler arası farklılık gösterir. İnsanlarda farinks, sindirim sisteminin ve sindirim yolunun bir parçasıdır. Aynı zamanda solunum sistemi ile bağlantısı da vardır. Farinks, boğazımızın arka kısmını oluşturur. Nasal kavite (burun boşluğu) arkada farinkse açılır. Farinks, larinks (gırtlak) ve özofagus ile bağlantılıdır. Larinks solunum sistemine ait bir yapıdır. Özofagus ise yemek borusudur. Farinksten geçen gıdalar normalde özofagusa geçer, hava ise larinkse geçer. Bu işleyişin doğru devam etmesi için epiglottis denilen kapakçık görev yapar. Yemekleri yemek borusuna, havayı ise soluk borusuna yönlendirir. Yani farinks, özofagus ve larinkse göre üst konumda, ağızın arka kısmında, burun boşluğuna göre ise alt konumda lokalizedir. Farinks bu sebeple üç kısma ayrılır: Nasofarinks (burna açılan kısım), orofarinks (ağza açılan kısım), laringofarinks (gırtlağa açılan kısım).

Farinks üzerinde etkili iki grup faringeal kas bulunmaktadır. Bu kaslar iki katman olarak yapılanmışlardır. İç katmandaki kaslar dikey, dış katmandaki kaslar ise dairesel (yatay, sirküler) olarak yapılanmışlardır. Farinks kaslarının bu yapılanması, ona farklı motilite (hareket) özellikleri ve işlevsel kabiliyetler kazandırır. Sirküler (yatay) kaslar kasılarak, alınan gıdanın farinks boyunca yemek borusuna doğru ilerlemesini sağlarlar. Dikey kaslar ise yutma esnasında farinksin kısalıp uzamasını sağlarlar.

Farinksi ilgilendiren başlıca kraniyal sinirler (kafa çiftleri, sinirler), 9. ve 10. kraniyal sinirler olan sırasıyla nervus glossopharyngeus ve nervus vagustur. Farinks’in duyusu, başlıca 9. kraniyal sinir (nervus glossopharnygeus) tarafından sağlanır. Dilin arka 1/3’lük kısmının, timpan boşluğunun ve östaki borusunun duyusundan da bu kraniyal sinir sorumludur. 9. kraniyal sinirin motor fonksiyonu, stilofaringeal kası uyarmaktır. Stilofaringeal kas uyarıldığında farinksi yukarı doğru çeker. Farinksin diğer kaslarının innervasyonu ise 10. kraniyal sinir (nervus vagus) tarafından yapılır.

Farinksin motor muayenesinde hastadan ağzını açması istenir. Muayenenin devamında hastadan kuvvetlice “Aaaa” demesi istenir. Normal olan, yumuşak damağın simetrik olarak yukarı kalkması, uvulanın (küçük dil) ise orta hatta kalması ve farinksin de iki taraflı simetrik kasılmasıdır. Bu, farinksin motor fonksiyonlarının doğru çalışıp çalışmadığının tespit edilmesi için uygulanan bir nörolojik muayene yöntemidir.

Farinks bölgesinin duyu muayenesi ise, faringeum refleksinin incelenmesi ile gerçekleştirilir. Faringeum refleksinin afferent kanadı, farinksten başlar. Muayenede, çubuk şekline getirilmiş bir kağıt parçası önce yumuşak damak, sonra farinkse dokundurulur. Normal olan, farinksin kasılması ve hastanın öğürmesidir. Alınan cevap iki taraflıdır yani bu muayene yöntemi ile farinksin motor innervasyonu da değerlendirilir. Farinks felci olan hastalarda farinks kasılmaz ve hastada öğürme refleksi gerçekleşmez.

Farinks çeşitli sebeplerle felç olabilir. Tek taraflı felçte, aynı taraf farinks hareket edemez. Farinkse yönelik motor ve refleks muayenelerinde yumuşak damak sağlam tarafa çekilir. Farinks felcinde hastada yutmada güçlük belirtileri vardır. Yutmada güçlük (disfaji), farinks felcinin en sık bulgusudur. Ancak disfajinin farinks felcine bağlı olduğunu kanıtlamak zordur. Poliomiyelit ve difteri, farinks felcine neden olurlar ve yutma güçlüğüne sebep olurlar. Poliomiyelitte ön boynuz hücresinde akut iltihaplanma olur. Bu hastalıkta beyin sapındaki bazı motor çekirdeklerin tutulması ile farinks felci gerçekleşebilir. Farinks felci, santral veya periferik sinir sistemlerindeki bir bozukluktan kaynaklanabilir. Aynı zamanda, farinkste yıkıma, tıkanıklığa ve fonksiyon bozukluğuna yol açan lokal hastalıklara sekonder olarak da gelişebilir. Santral sisnir sistemi bozukluklarından kuduz, viral etkenler arasında en sık görülen ensefalomiyelit sebebidir. Ancak ensefalomiyelite sebeplerinden; santral sinir sistemi intoksikasyonu, kurşun zehirlenmesi, kraniyal travma (kafa travması), intrakraniyal apse (kafa içi apse) ve neoplazi gibi durumlar da farinks felcine neden olabilir.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

Merak ettiklerini yorum olarak gönder!

Yorumunuzu giriniz
Lütfen adınızı giriniz: